31 - ACİL YARDIM HABERLEŞMESİ
(Tıbbî Yardım Haberleşmesi)
Kaza yerine yalnız başına ulaşan diğer bir aracın sürücüsü, haberleşmeyi, yaralıların ölmesini engelleyecek önlemler aldıktan sonra yerine getirmelidir.
Ülkemizde tıbbî yardım isteme telefon numarası 112’dir. Başka bir deyimle, yurdumuzda “Hızır Acil Servis” hizmetlerinin telefon numarası 112’dir. Bu numara, yurdumuzdaki tüm iller ve tüm ilçeler için aynıdır. İstanbul’da 112, Artvin’de 112, tüm illerde 112 ve tüm ilçelerde 112’dir.
Not: 112 sayısını hatırlamak için kolaylık: Bir (1), bir (1) daha, iki (2) eder. Acil yardım (tıbbî yardım) haberleşmesinde iletilecek mesaj kısa, öz ve anlaşılır olmalıdır. İlk Yardımda Haberleşme İlkeleri (Kaza yerinden acil yardım haberleşmesi yapılırken ilk önce bildirilmesi gerekenler) :
- Kaza yerinin açık ve net adresi, olay yerinin tam adresi (ilk bildirilecek).
- Kazanın yeri doğru ve açık şekilde belirtilmelidir.
- Yaralıların sayısı ve genel durumları bildirilmelidir.
- Çağrıyı yapan, kendi kimlik bilgilerini ve telefon numarasını vermelidir.
- Kaza zamanı (kazanın ne zaman olduğu) bildirilmelidir.
- Araçların hasar durumu bildirilmelidir.
- Kazanın oluş şekli ve yol durumu bildirilmelidir.
Kaza yerinden acil yardım (tıbbî yardım) haberleşmesi yapılırken,
- Yaralıların kimliklerinin bildirilmesine gerek yoktur.
- Yaralıların eğitim durumunun bildirilmesine gerek yoktur.
- Ölenlerin kaç yaşında olduğunun bildirilmesine gerek yoktur.
32 - YARALI TAŞIMADA ÖNCELİK DERECELERİ
Çok sayıda yaralının olduğu kaza ve felaketlerde yaralıların sağlık kuruluşuna taşınma sırası (Yaralı Taşımada Öncelik Dereceleri) : 1. Sırada (ilk önce, en önce), Birinci Derecede Öncelikli Olarak Taşınması Gerekenler: Durumu çok çok acil olanlar. Örneğin, solunum zorluğu çekenler, kalbi düzensiz çalışanlar, ağır kanamalı olanlar, şoka girenler veya şoka girmekte olanlar (Kısaca: Solunum-Dolaşım-Kanamalar- Şok). 2. Sırada Taşınması Gerekenler: Durumu acil olanlar. 3. Sırada (en son) Taşınması Gerekenler: Durumu acil olmayanlar. Durumu diğer yaralılara göre en hafif, en önemsiz, en tehlikesiz olanlar. Örneğin, ayak kemiği kırık olanlar, burkulma ve çıkığı olanlar, ayak bileğinde çıkık olanlar.
Not: Yaşama şansı az olanlar da en son sırada taşınır. Örneğin, aşırı derecede geniş yanık yarası olanlar en son sırada taşınır.
33 - YARALI TAŞIMADA POZİSYONLAR (Toplu Bilgi)
- Göğüs yarası olanlar, oturuş veya yarı oturuş pozisyonuna alınırlar.
- Kaburga kemiği kırıklarında yaralı, sedye siz ve oturtularak taşınabilir (oturuş veya yarı oturuş pozisyonunda taşınabilir).
- Kol kemiği kırıklarında yaralının sedye siz ve oturtularak taşınmasında tehlike yoktur (oturuş veya yarı oturuş pozisyonunda taşınabilir).
- Omurga kırıkları ve yaralanmalarında yaralılar sırtüstü yatar pozisyona alınırlar.
- Omurga kırığı olan yaralı kesinlikle sedye ile taşınmalıdır.
- Egzost gazı ile zehirlenenler, yan yatış pozisyonuna alınırlar.
- Besin zehirlenmesi olanlar (besinden zehirlenenler) yan yatış pozisyonuna alınırlar.
- Bulantı ve kusması olanlar, yan yatış pozisyonuna alınırlar.
- Hasta kusuyorsa, yan yatış pozisyonuna alınır.
Bazı Önemli Durumlarda Yaralıya Verilmesi Gereken Pozisyonlar.
Oturuş - Yarı Oturuş Pozisyonu:
- Burun kanaması.
- Göğüs yaralanması.
- Göğüs kemiği kırığı.
- Kaburga kemiği kırığı.
- Köprücük kemiği kırığı.
- Kol (Pazu) kemiği kırığı.
- Kol yaralanması.
- Önkol kemiği kırığı.
Not: Oturuş-yarı oturuş pozisyonu, bel hizasından yukarıdaki olaylarda uygulanır.
Sırtüstü Yatış Pozisyonu:
- Ağızdan ağıza suni solunum.
- Silvester metodu suni solunum.
- Kalp masajı.
- Karın yaralanması.
- Açık karın yarası.
- Kalça kemiği kırığı.
- Diz ile kalça arasındaki kemikte kırık.
- Bacak kemiği kırığı.
- Ayak kemiği kırığı.
- Omurga yaralanması.
- Omurga kırığı.
- Omurilik zedelenmesi.
Not: Sırtüstü yatış pozisyonu, 1) Bel hizasından aşağıdaki olaylarda, 2) Omurga’daki (belkemiğindeki) olaylarda uygulanır.
Yan Yatış Pozisyonu:
- Bilinci yerinde olmayanlar (bilinç kaybı).
- Solunum zorluğu.
- Suni solunumdan sonra.
- Bayılma sonucu bilinci kaybolmuş yaralıda soluk yolunun tıkanmaması için.
- Başa darbe sonucu kulak veya burundan kan geliyorsa.
- Solunum yolu ile zehirlenme (örneğin, egzost gazı ile zehirlenme).
- Besin zehirlenmesi.
- Bulantı ve kusması olanlar.
- Kusan veya kusma ihtimali olan hastalar.
Not: Yan yatış pozisyonu, a) bilinç kaybı, b) solunum zorluğu, c) kusma durumlarında uygulanır.
Yüzüstü Yatış Pozisyonu:
- Holger - Nielsen metodu suni solunum.
Not: Yüzüstü yatış pozisyonu, sadece Holger-Nielsen metodu suni solunumda uygulanır. Diğer hiçbir durumda, yaralı yüzüstü yatırılmaz.
Şok Pozisyonu:
- Şok.
- Bayılma.
- Güneş çarpması.
- Sıcak vurması.
- Karın bölgesinde iç kanama.
34 - YARALI TAŞIMA YÖNTEMLERİ
- Bir Kişi ile Yaralı Taşıma.
- İki Kişi ile Yaralı Taşıma: Örneğin, solunum yolu ile zehirlenmelerde hasta, iki kişi ile sedye siz taşınabilir.
- Sedye ile Yaralı Taşıma:
- Yaralıların taşınmasında en çok tercih edilmesi gereken durum, sedye ile taşımadır. Sedye kullanımı her zaman tercih edilmelidir.
- Yaralıların taşınmasında en doğru taşıma yöntemi, yaralıyı iki kişi ile sedyede taşımadır.
- Düz yolda, üzerinde yaralı taşınan sedyenin taşınma yönü, yaralının ayakları önde olacak şekilde olmalıdır (baş önde değil, ayaklar önde).
- Merdivenden inerken veya çıkarken sedyedeki hastanın taşınma yönü, inerken ve çıkarken başı yukarıda olmalıdır.
- Yaralı, sedye ile ambulansa (cankurtarana) bindirilirken yönü, baş kısmı önde olacak şekilde olmalıdır.