20 - KOMA
Koma’nın Tanımı: Kişinin çevre ile bağlantısının tamamen kesildiği, uyaranlara cevap veremediği uzun süreli ve derin bilinç kaybına koma denir (şok değil).
Koma Halinin Nedenleri: Kafa yaralanmaları, beyin kanaması, aşırı kan kaybı (ileri derecede kanamalar), zehirlenmeler, beyin zarı iltihabı (Menenjit), suda boğulma. Kaburga çatlakları ve birinci derece yanıklar, koma halinin nedenlerinden değildir.
Koma Hali Belirtileri: Bilinçsizlik (bilinç kaybı), hareketsizlik ve uyku hali, uyarılara reaksiyonsuzluk, hırıltılı solunum. Göz bebeklerinin büyüyüp sabitlenmesi, koma belirtilerinden değildir, kalp durması belirtilerindendir.
Koma durumundaki yaralıya Yarı Yüzüstü Yan Yatış pozisyonu verilmelidir.
21 - BAYILMA
Bayılmanın Tanımı: Beyne gelen oksijenin azalması nedeniyle kısa süreli, geçici, tam veya kısmen olan bilinç kaybına bayılma denir. Bayılmanın Kısa Tanımı (1) : Bayılma, geçici olarak kendinden geçmedir. Bayılmanın Kısa Tanımı (2) : Bayılma, geçici bilinç kaybı halidir.
Bayılma belirtileri:
- Kendinden geçme, ani bilinç kaybı.
- Yüzün sararması.
- Kasların gevşemesi.
- Soğuk terleme. Yüzün kızarması, bayılma belirtilerinden değildir.
Şokta zamanla oluştuğu halde, bayılmada aniden meydana gelen belirti, bilinç kaybıdır.
Bayılma sırasında hareket sisteminin faaliyeti durur (kişi, hiç hareket etmez).
Bayılmada İlk Yardım:
- Bayılan kişi şok pozisyonuna alınır. Baygın durumda olan hasta, sırtüstü yatırılıp bacakları bir süre yukarıda tutulduktan sonra şok pozisyonunda bekletilir. (Bayılma ile şokun ilk yardımında, her ikisinde de, şok pozisyonuna alınır. Bayılan kişi oturtulmaz).
- Duyu organları uyarılır (Nasıl uyarılır? Bayılan kişinin yüzü soğuk su ile yıkanır, uyarıcı kokular koklatılır. Alkol-kolonya hariç).
- Temiz hava alması sağlanır.
- Bayılma sonucu bilinci kaybolmuş bir insana (bayılan hastaya), soluk yolunun tıkanmaması için yan yatış pozisyonu verilir.
- Vücut sıcaklığı korunur.
- Bayılan kişi kendine geldikten sonra yeterli bir süre dinlenmesi sağlanır.
- Bayılan hastaya yiyecek, içecek hiçbir şey verilmez. Örneğin, sıcak veya soğuk içecekler içirilmez.
Bayılan kişiye tokat atmak, yüzünü sıcak su ile yıkamak, kalp masajı yapmak, vücut sıcaklığını düşürmek, yanlıştır.
22 - YARALANMALAR (Genel)
Başlıca Yara Türleri:
- Ezik yara - b) Kesik yara - c) Batıcı, delici yara - d) Yanık yarası. Yaralar, görünümlerine göre de ikiye ayrılır: Açık yara - Kapalı yara.
Trafik kazalarında çarpma-çarpışma sonucu en çok görülen yaralanma türü, ezik yaradır. Ezik yara, sert, künt cisimlerin darbesiyle meydana gelir.
Kesik yaralarda önemli olan, yaranın vücut eksenine göre yönüdür.
Açık Yaralarda Genel İlk Yardım Uygulamaları:
- Kanama varsa şoka karşı önlem alınır.
- Yara temiz sargı bezi ile kapatılır, yaralı bölge sabitlenir, yaralı bölge üstte kalacak şekilde yaralı, sağlık kuruluşuna sevk edilir.
Yaralanmalarda İlk Yardım:
- Açık yara üzerine pamuk-alkol-tentürdiyot (PAT) konulmaz.
- Açık yara pansumanında oksijenli su da kullanılmaz
- Açık yara üzerine ilk yardımda herhangi bir yara merhemi de sürülmez.
- Açık yara üzerine tentürdiyot sürülürse, yara üzerindeki canlı dokuları öldürür. Böylece tedaviyi zorlaştırır. Yaranın iyileşmesi de gecikir.
- Kanama varsa şoka karşı önlem alınır.
- Açık yara pansumanında temiz sargı bezi kullanılır.
- Yara temiz sargı bezi ile sarılarak dış etkilerden korunur.
- Kesik yaralarda önce yara kenarları birbirine yaklaştırılır, sonra sarılır.
- Derin yaralanmaya sebep olan batıcı-delici cisim yara üzerinde duruyorsa, çıkarılmaz. Yabancı cisim çıkarılmadan tespiti yapılır (sabitlenir) ve yaralı, hastaneye sevk edilir.
- Yaralanmalarda yaralıya yiyecek, içecek hiçbir şey verilmez. Örneğin, soğuk içecekler, soğuk su içirilmez.
- Yaralı bölgenin kalp seviyesinin üstünde kalması sağlanır. Yaralı bölge, kalp seviyesinden yukarıda tutulur.
- Yaralıya, yaralı bölge üstte kalacak şekilde pozisyon verilir.
23 - BAŞ YARALANMALARI (Kafa İçi Yaralanmaları)
Baş yaralanması sonucu olabilecek en tehlikeli durum, beyinde hasar sonucu kanamadır (yani, beyin kanaması).
Baş Yaralanması (Kafa İçi Yaralanması ) Belirtileri:
- Göz bebeklerinde büyüklük farkı (göz bebeklerinden biri büyük, diğeri küçük).
- Kulaktan veya burundan kan gelmesi.
- Bulantı ve kusma.
- Hırıltılı soluk alma.
- Geçici hafıza kaybı.
- Yaralının burnundan ve kulağından kan ile birlikte sıvı gelmesi, yaralıda şiddetli baş yaralanması olduğunu, yaralının şiddetli kafa travması geçirdiğini gösterir.
- Yaralının burnundan ve kulağından kan ile birlikte sıvı gelmesi, yaralıda baş yaralanması ile birlikte omurilik zedelenmesi olabileceğinin de göstergesidir.
- Baş yaralanmalarında kulak veya burundan kan gelmesinin sebebi, beyinde hasar sonucu olan kanamadır (yani, beyin kanaması).
Bir trafik kazası sonucu bilinci kaybolmuş yaralıda beyin hasarı olup olmadığı, göz bebekleri büyüklüğündeki farklılıktan anlaşılır. Beyinde hasar varsa, göz bebeklerinden biri büyük, diğeri küçük olur.
Baş Yaralanmalarında İlk Yardım:
- Başa alınan bir darbe sonucu kulaktan veya burundan kan geliyorsa, yaralının kan akan bölgesi (kan akan kulak) altta kalacak şekilde yan yatırılır ve kanama engellenmez, yani durdurulmaz.
- Başa alınan bir darbe sonucu kulağından veya burnundan kan gelen yaralı, oturtulmaz, kulağına pamuk tıkanmaz, uyutulmaz, sırtüstü yatırılmaz, ayakları yukarı kaldırılmaz (yani şok pozisyonu verilmez). Kulağından veya burnundan kan gelen yaralıya şok pozisyonu vermek sakıncalıdır.
- Baş bölgesi yaralanmalarında, yaralının vücudu uygun bir şeyle örtülerek sıcak tutulur (şoka karşı önlem olarak).
- Bir darbe sonucu kafadan yara almış yaralı, soluk yolu açık tutularak sevk edilir.
- Baş yaralanması sebebiyle bayılan ve bir süre sonra kendine gelen yaralı, en az 12-24 saat süre ile hekim (yani, doktor) kontrolünde tutulur.