18 - KANAMALARIN DURDURULMASI
Kanama Durdurma Yöntemleri:
- Kanayan Yere Parmakla Basınç Yapmak. Yeni meydana gelen büyük bir dış kanamada, kırık yoksa ilk önce, temiz olan el veya parmakla kanayan bölge üzerine basınç uygulanır. Dış kanamalarda, yara üzerine parmakla basınç uygulamaktaki amaç, damarı sıkıştırarak kanın dışarı akmasını engellemektir. Kanamanın olduğu damar, parmakla kemik arasında sıkıştırılarak kanama durdurulabilir. Ancak, kırık varsa, çöken kırık kemik üzerine bu yöntemin uygulanması sakıncalıdır.
- Basınçlı Sargı Uygulamak. Bu yöntem ile sadece kanayan yerdeki damarın üzerine basınç yapılmış olur.
- Kanama Basınç Noktalarına Basınç Yapmak.
- El-kol kanamalarında: Koltuk altı,
- Omuz kanamalarında: Köprücük kemiği arka iç kısmı,
- Yüz bölgesi kanamalarında: Şah damarı,
- Baş derisi kanamalarında: Şakak kemiğinin üstü,
- Kafa derisi ve şakak bölgesi kanamalarında: Şakak veya kulak önü,
- Ayak-bacak kanamalarında: Kasık kıvrımının iç kısmı, kanamayı azaltmak için basınç uygulanacak bölgelerdir.
- Turnike Uygulamak. Turnikenin Tanımı: Kanayan yer ile kalp arasındaki tek kemik üzerinden sıkma bağı uygulanarak, kanayan yere kan gitmesini engelleme şeklinde uygulanan kanama durdurma yöntemidir. Kısaca: Turnike, damarı sıkarak kanama durdurma yöntemidir. Örneğin, koldaki büyük bir kanamada dirsek ile omuz arasına sıkma bağı uygulayarak kanı durdurmak, turnike yöntemidir, turnike uygulamasıdır. Turnike uygulaması, kalbin kanama bölgesine olan basıncını azaltma yöntemidir. Turnike uygulamak, kanama durdurmada en etkili yöntemdir. Örneğin, el bileği ile dirsek arasında meydana gelen büyük bir dış kanamada en etkili geçici kanama durdurma yöntemi, dirsek ile omuz arasına turnike uygulamaktır. Turnike, vücutta atardamarların geçtiği tek kemikli bölgeye uygulanır (çift kemikli bölgeye uygulanmaz). Dolayısı ile kanama olan bölgeye turnike uygularken, vücutta atardamarların geçtiği tek kemikli bölge olmasına dikkat edilmelidir. Turnike, sadece el-kol ve ayak-bacak kanamalarında kullanılır. Başka bölgelerin kanamalarında kullanılmaz. Turnike, kolda dirsek ile omuz arasına, bacakta diz ile kalça arasına uygulanır. Bu bölgelerde tek kemik bulunmaktadır. Turnike (sıkma bağı) olarak kullanılacak malzeme, 5-6 cm eninde elastik (esnek) bir malzeme olmalıdır. Örneğin, 5-6 cm eninde elastik bandaj, mendil, kravat gibi. Turnike malzemesi kesinlikle ince olmamalıdır. Örneğin, ince kablo, ince ip veya iplik, ince hortum, metal malzeme, tel, sicim, turnike malzemesi olarak kullanılamaz.
Turnike bandı (boğucu sargı), ilk bir saat içinde, her 15-20 dakikada bir, 5- 10 saniye süre ile gevşetilmelidir (gangreni önlemek için). Turnike bandı (boğucu sargı), en çok 2 saat bırakılabilir. Daha fazla bırakılırsa, turnike uygulanan bölgenin aşağısında kalan kısımda gangren oluşur.
Burun Kanaması: Kendiliğinden meydana gelen burun kanamasında,
- Hasta oturtulur (oturuş pozisyonuna alınır).
- Baş, öne eğilir. Arkaya değil. Burun kanamasında çeneyi göğüsten uzaklaştırarak başın geriye çekilmesi, yani başı arkaya eğmek yanlıştır.
- Burun parmaklarla sıkıştırılır. Baş ve işaret parmakları arasına alınan burun kemiği (her iki burun kanadı) kuvvetlice sıkılır.
- Yüz ve ense soğuk su ile yıkanır.
- Burun üzerine ve enseye buz konur.
- Sargı bezi ile yapılan tampon (tıkaç) burnun içine yerleştirilir.
Burun kanamalarında boyun damarlarına masaj yapmak, kanamayı durdurmaz, kanamayı durdurucu etki yapmaz.
19 - ŞOK
Şok ’un Tanımı: Çeşitli sebeplere bağlı olarak, kan dolaşımının giderek azalması ve kaybolması olayına şok denir (koma değil).
Şokun karşılığı, hayatî faaliyetlerin zayıflamasıdır.
Şok Sebepleri:
Aşırı kanama, iç kanama, büyük yanıklar, şiddetli ağrılar, zehirlenmeler, alerjik olaylar (örneğin, penisilin alerjisi), bazı kalp-damar-böbrek-sinir hastalıkları, psikolojik olaylar (örneğin, ani ve aşırı korku).
Aşırı kanama sonucu oluşan şok, en çok dolaşım sisteminin yetersizliğini ortaya çıkarır.
Şok Belirtileri:
- Vücut sıcaklığının azalması, vücut sıcaklığının hızla düşmesi.
- Cildin soğuk ve nemli olması (soğuk terleme).
- Titreme.
- Nabzın süratli ve zayıf olması
- Nabzın hissedilmesinde zorluk, sayısında artış.
- Hayatî faaliyetlerin zayıflaması.
- Bilinç kaybı (Aniden olmaz. Zamanla, şok ağırlaşınca oluşur).
- Halsizlik, bitkinlik.
- Deri soluk renklidir.
- Nefes zayıf, fakat hızlıdır.
Şokta İlk Yardım:
- Şokun sebebi ortadan kaldırılır.
- Şok pozisyonuna alınır.
- Hastanın bilincinin açık kalması sağlanır (uyutulmaz).
- Vücut sıcaklığı korunur.
- Hastaya yiyecek-içecek hiçbir şey verilmez. Örneğin, aşırı kanama sonucu şoka girmekte olan bir yaralıda, kanama durdurulur ve şok pozisyonuna alınır. İç kanaması olan ve şok durumundaki hastanın bilincinin açık kalması için çaba gösterilir.
Şok Pozisyonu:
Sırtüstü yatış, ayaklar biraz yukarıda, üstü örtülü, kafa yana çevrilmiş pozisyondur. Şok durumunda yaralının bacakları 30 cm yukarı kaldırılır. Şok pozisyonunda hastanın ayaklarının yukarıya kaldırılmasının amacı: Şok pozisyonunda hastanın ayaklarını yukarıya kaldırmak, beyne kan gitmesine yardımcı olur, beyne yeterince kan gitmesini sağlar.
Şok sonucu olan ölümün sebebi, dolaşımdaki yetersizlik sonucu organ ve dokulara kan gitmemesidir.