14 - DOLAŞIMIN SAĞLANMASI (Genel)
Kalp, dolaşım sistemine ait bir organdır. Kalp, dolaşım sisteminin merkezidir. Kalbin dört odacığı vardır.
Kalbin Faaliyetleri:
- Kan dolaşımını sağlar. Vücuda temiz kan verir, kirli kan toplar.
- Vücutta artık maddelerin hücrelerden alınıp boşaltım sistemine (böbreklere) taşınmasında rol oynar.
Kalp çalışmasının en önemli belirtisi, nabızdır. Nabız en kolay boyundan hissedilir. Ayrıca el bileğinden ve kasıktan da hissedilir. Karından nabız alınmaz.
Dinlenme halindeki sağlıklı yetişkin bir insanda normal nabız sayısı (kalbinin dakikadaki atım sayısı), dakikada 60-100’dür. (Not: Normal nabız sayısı, normal solunum sayısının 5 katıdır). Bebeklerin kalp atım sayısı (nabız) dakikada 100-120’dir. Yani, yetişkinlerden fazladır.
Kalp Durması: Kalp durması halinde, ilk önce kan dolaşımı etkilenir. Kalp durunca, kan dolaşımı da durur.
Kalp Durması Belirtileri:
- Refleksler kaybolur,
- Nabız hissedilmez,
- Göz bebekleri büyür ve sabitlenir. (Küçülür değil. Kalp durunca, göz bebeklerinin ikisi de büyür).
15 - DOLAŞIMIN SAĞLANMASI (Kalp Masajı)
Yetişkinlerde Dış Kalp Masajı uygulaması:
- Kalbi durmuş bir yaralıda kan dolaşımı etkinliğini sağlamak için kalp masajı yapılır.
- Kalp masajında yaralıya, sırtüstü yatış pozisyonu verilerek göğüs kemiği 4- 5 cm aşağıya inecek şekilde basınç uygulanır.
- Dış kalp masajında göğüs kemiğinin üzerine bastırılmasının amacı, kalbi göğüs kafesi ile omurga arasında sıkıştırarak hayatî organlara kan gitmesini sağlamaktır.
- Kalp masajı uygulanabilmesi için kesinlikle olması gereken durum, dolaşımın durması ve kalp atımlarının alınamamasıdır. Başka bir deyimle, çalışan kalbe masaj yapılmaz. Çalışan kalbe masaj yapmak çok tehlikelidir. Kalp durabilir.
- Kalp masajı, kalbi 5 dakika içinde durmuş olanlara yapılır. Kalbin durmasından sonra, kalp masajı 5 dakika içinde yapılırsa yararlı olabilir.
- Kalp masajı yapılacak olan yaralı, sırtüstü, sert bir zemine yatırılır.
- İlk yardımcı, yaralının yan tarafında durur.
- Kalp masajı uygulama bölgesi, göğüs kemiğinin ortasıdır.
- Kalp masajı yapılırken göğüs kemiği 4-5 cm aşağıya inecek şekilde basınç uygulanmalıdır (bası derinliği).
- Yetişkin bir insana kalp masajı uygulama sayısı (bası sayısı) dakikada 100’dür.
- Kalp masajına, kalp çalışıncaya kadar devam edilir. En fazla 5 dakika.
- Kalp masajı sırasında ilk yardımcının parmakları yaralının göğüs kafesine değmemelidir. Yetişkinlere dış kalp masajında, ilk yardım yapan kişinin basınç sırasında parmaklarını yaralının göğüs kafesiyle temas ettirmesi yanlıştır.
-Bebeklerde (0-12 Ay) Tek İlk Yardımcı İle
Yapılan Dış Kalp Masajı Uygulaması: Bir elin orta ve yüzük parmağı ile göğüs kemiği 1-1,5 cm aşağıya inecek şekilde basınç uygulanır.
- Bebeklerde dış kalp masajı uygulamasında dakikada 100 kez bası yapılmalıdır. Kısaca, bebeklere kalp masajı, dakikada 100 defa yapılmalıdır.
Elektrik çarpmasında yaralı, elektrik devresinden çıkarıldıktan sonra, kalp masajı yapılmadan önce, kalp masajı bölgesine bir defa yumruk vurulur.
Dolaşımla İlgili Sayılar (Toplu Bilgi) :
- Normal Kalp Atım Sayısı-Nabız (Yetişkinlerde) : 60-100
- Normal Kalp Atım Sayısı-Nabız (Bebeklerde) : 100-120
- Kalp Masajı Sayısı (Yetişkinlerde) : 100
- Kalp Masajı Sayısı (Bebeklerde) : 100
16 - SUNİ SOLUNUM VE KALP MASAJININ BİRLİKTE UYGULANMASI
Kalp masajı ile suni solunum birlikte uygulanacaksa:
- Bir ilk yardımcı: 30 kalp masajı - 2 suni solunum (5 tur, 5 defa tekrar).
- İki ilk yardımcı: 30 kalp masajı - 2 suni solunum (5 tur, 5 defa tekrar).
Kalbi ve solunumu durmuş yetişkinlerde 30 kalp masajı - 2 suni solunum uygulaması en az 5 tur yapıldıktan sonra (en az 5 defa tekrar edildikten sonra) tıbbî yardım istenilmelidir.
17 - KANAMALAR (Genel)
İnsan vücudunda bulunan kanın vücut ağırlığına oranı 1/13’tür. Yani, vücut ağırlığının 13’de 1’i kandır. Örneğin, 75 kilo ağırlığında bir insanda 75 bölü 13 = 5,7 litre kan bulunur. Normal yetişkin bir insan, kanama sonucu, vücudundaki kanın en az % 20’sini kaybederse, hayatî tehlike görülmeye başlar.
Vücutta Bulunan Damarlar:
A- Atardamarlar: Kanı kalpten vücuda (hücrelere, dokulara, organlara) taşırlar. Taşıdıkları kan, temiz kandır. Atardamarlardaki kan basıncı, toplardamarlardakinden fazladır.
B- Toplardamarlar: Kanı vücuttan (hücrelerden, dokulardan, organlardan) toplayıp kalbe taşırlar. (“Toplardamarlar, kanı kalpten vücuda taşır” ifadesi yanlıştır). Taşıdıkları kan, kirli kandır.
C- Kılcal Damarlar: Kılcal damarlardaki kan basıncı, diğer damarlardakinden daha azdır. Bu nedenle, kılcal damar kanamaları önemli değildir.
Kanamaların Özellikleri:
- Atardamar Kanaması: Fışkırma tarzında, kalbin atışına bağlı kesik kesik, açık kırmızı renkte akar. Örneğin, kalbe yakın yerdeki bir kanamada, kalbin atışına bağlı kesik kesik fışkırma tarzında görülen kanama, atardamar kanamasıdır. Benzer şekilde, bir kaza yerinde, yaralılardan birinin dirseği ile omuzu arasında, kalp atımları ile uyumlu ve fışkırır tarzda bir kanama, atardamar kanamasıdır. Atardamar kanamasının rengi açık kırmızıdır çünkü temiz kandır. En tehlikeli kanamadır. Atardamar kanaması, toplardamar kanamasına göre daha tehlikelidir, çünkü kanama fışkırma tarzında olduğundan, kısa zamanda çok fazla kan kaybı olur.
- Toplardamar Kanaması: Yavaş yavaş, devamlı, koyu kırmızı renkte ve yayılarak akar. Rengi koyu kırmızıdır çünkü kirli kandır.
Kanayan yere pamuk-alkol-tentürdiyot (PAT) konulmaz. Kanayan yer oksijenli su ile yıkanmaz. Kanayan yere sıcak uygulama yapılmaz. Kanama bölgesindeki pıhtılar yıkanarak temizlenmez. Kanayan yere tuz ve tütün de bastırılmaz.
Kanamayı azaltmak için kanayan yeri kalp seviyesinden yukarıda tutmak gerekir. Kanayan yer kalp seviyesinden yukarıda (üstte) tutulursa kanama bölgesindeki kan basıncı düşer, dolayısıyla kanama miktarı azalır. Kanayan bölgeyi kalp seviyesinden aşağıda tutmak, yanlış bir uygulamadır.
İç Kanama Belirtileri:
- Bulantı ve kusma.
- Baş dönmesi.
- Kulaktan veya ağızdan kan gelmesi.
- Derinin soğuk ve nemli olması.
Reflekslerin güçlü olması, iç kanama belirtisi değildir.